Bóng đè hay còn được gọi là chứng liệt thân khi ngủ, là một vấn đề mà 40% dân số trên toàn cầu mắc phải. Theo các nhà thần kinh học, sự ngắt quãng của não bộ đã ảnh hưởng đến khả năng điều khiển vòng tuần hoàn thức-ngủ, từ đó dẫn tới hiện tượng bóng đè – một dạng của chứng rối loạn giấc ngủ.
Bóng đè không nguy hiểm đến tính mệnh, nhưng nó có thể gây lo âu. Bên cạnh đó, hiện tượng này có thể xảy ra cùng với những rối loạn giấc ngủ khác, chẳng hạn như chứng ngủ rũ (narcolepsy). Bóng đè có thể khởi đầu trong thời niên thiếu và có thể trở nên thường xuyên trong các năm 20 và 30 tuổi.
- Phân loại bóng đè
Tuy có nhiều dạng khác nhau, nhưng hầu hết người bị bóng đè thường có tín hiệu ngạt thở, tức ngực, không thể cử động hay kêu la, vùng vẫy lúc ngủ. Một số người sau lúc bị bóng đè thường không dám ngủ hoặc khó ngủ lại.
Ảo giác đột nhập: Hiện tượng này là người đang ngủ thấy có người lạ đột nhập vào phòng, sinh hoạt trong phòng như: vận động, ngồi hoặc nằm lên giường, thậm chí là ngủ cùng mình. Chính nỗi khiếp sợ của chứng ảo giác đột nhập khiến người ngủ tê cứng chân tay, đổ mồi hôi và người mỏi nhừ sau lúc thức giấc.
Ảo giác thực thể: Thường xuất hiện vào công đoạn cuối giấc ngủ và là dạng ảo giác phổ thông nhất của hiện tượng bóng đè. Dấu hiệu của chứng ảo giác này là bị đè ở vùng bụng và ngực khiến thân thể như ngưng thở, họ chỉ có thể thức giấc khi thiếu oxi lên não. Với những người bị suy nhược thần kinh, họ có thể bị bóng đè 2-3 lần/1 đêm.
Ảo giác thăng bằng: Chứng ảo giác này gây ra cho con người một cảm giác thật trong một thế giới ảo. Ảo giác thăng bằng thường xảy ra ở các người có bệnh mạn tính về rối loạn tiền đình. Họ sẽ cảm thấy chới với trong khi ngủ như rơi xuống vực, rơi từ tòa nhà cao tầng hay rơi từ tàu bay với độ cao không tưởng. Tuy nhiên, người bị ảo giác thăng bằng thường thức dậy giữa lúc ngủ, nghĩa là giữa lúc đang rơi lưng chừng. Điều này khiến họ vô cùng sợ hãi, tay chân co quắp, tim đập liên tục, và thường không thể ngủ lại sau đó.
- Nguyên nhân bị bóng đè
Giấc ngủ diễn ra theo chu kỳ, mỗi chu kỳ được chia làm 2 pha: pha ngủ nhanh (hay pha cử động mắt nhanh) và pha ngủ chậm. Bóng đè khi ngủ can hệ tới sự gián đoạn hoặc phân mảnh giấc ngủ mắt chuyển động nhanh (giấc ngủ REM). Thân thể xen kẽ giữa pha cử động mắt nhanh và pha ngủ chậm (non-rapid eye movement - NREM).
Một chu kỳ REM-NREM kéo dài khoảng 90 phút và đại đa số thời gian dành cho việc ngủ là ở NREM. Trong thời gian NREM, cơ thể thư giãn. Trong thời gian REM, mắt di chuyển nhanh, nhưng thân thể được thư giãn. Giấc mơ xảy ra vào thời khắc này. Hiện tượng bóng đè xảy ra khi sự bất động thân thể trong pha ngủ nhanh vẫn tiếp tục duy trì, trong khi não bộ đã hoạt động rồi. Những khu vực của bộ não phát hiện các mối đe dọa đang ở trạng thái cao và quá nhạy cảm.
- Một số triệu chứng của bệnh bóng đè
Cơ thể tiết nhiều mồ hôi so với thông thường, đầu và các cơ xuất hiện tình trạng đau nhức khó chịu. Trong một số trường hợp, đối tượng bị bóng đè sẽ có cảm giác tức ngực, khó thở và có vật nặng đè lên ngực. Sau lúc bị bóng đè, một số đối tượng có thể rơi vào trạng thái lo lắng, buồn bã và mệt mỏi.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè thường xuất hiện lúc chúng ta sắp tỉnh giấc hoặc ngay sau khi vừa bước vào giấc ngủ với các biểu lộ khác nhau. Tín hiệu lúc bị bóng đề phổ biến nhất đó là mắt người bị bóng đè thường chuyển động nhanh, nhưng thân thể mất khả năng kiểm soát vấn đề chuyển động, tính linh động của tay, chân trong vài giây, thậm chí kéo dài đến vài phút.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè khiến cơ thể rơi vào trạng thái bất động dù đang tỉnh ngủ khiến chúng ta xuất hiện cảm giác khiếp sợ, ảo giác, thậm chí là việc hoang tưởng về mẫu chết. Người bị bóng đè vẫn có khả năng nhận thức được các vấn đề, sự việc xung quanh, tuy nhiên không thể chuyện trò. Trong hoặc sau khi tỉnh dậy từ bóng đè, một số người có biểu lộ nói mớ, mất nhận thức tạm thời.
- Những đối tượng dễ bị bóng đè
Bóng đè thường xảy ra ở độ tuổi thanh thiếu niên và quá trình từ 20-30 tuổi. Ngoài ra, hiện tượng bị bóng đè tác động đến nam giới nhiều hơn nữ giới. Bóng đè là một hiện tượng có khả năng di truyền, bởi vậy, nếu ba mẹ mắc phải, con cái của họ cũng có khả năng bị bóng đè. Các người trong trạng thái căng thẳng, chịu sức ép lớn. Những người phải làm việc theo ca, hoặc thiếu ngủ. Những người bị chứng rối loạn giấc ngủ. Ngủ ở tư thế khác với tư thế thường ngày.
- Ngay khi bị bóng đè
Mọi người thường có khuynh hướng hoảng loạn, khiếp sợ lúc bị bòng đè. Hãy tĩnh tâm, ấy không phải là một phương pháp hay để đối mặt với hiện tượng này. Để giúp cơ thể trở lại trạng thái bình thường bạn có thể tham khảo một số biện pháp dưới đây.
Giữ nguyên tư thế: đại đa số mọi người sẽ vẫy vùng, hoặc cố kháng cự với mong muốn thoát ra khỏi tình huống này càng nhanh càng tốt. Nhưng vô dụng. Hãy nỗ lực bình tĩnh, giữ nguyên tư thế nằm và mọi chuyện sẽ qua thôi. Hội tụ hít thở: lúc bị bóng đè, nếu bạn trở nên hoảng loạn hoặc sợ hãi, tim bạn sẽ đập liên tục, điều này càng khiến trình trạng tồi tệ hơn. Hãy cố gắng thở đều để giúp cơ thể nhanh chóng trở về hiện trạng bình thường.
Kiếm tìm sự viện trợ từ người ngủ bên cạnh: Nếu bạn không ngủ một mình, hãy nói cho người ngủ cùng về tình huống bạn thường gặp phải. Từ đó, nhờ họ gọi bạn dậy khi bạn có các dấu hiệu của hiện tượng bóng đè. Nỗ lực nói chuyện: Bạn sẽ có cảm giác toàn thân bị đè nặng, cổ họng tê cứng khi bị bóng đè. Hãy phấn đấu nói một từ ngắn, hoặc ho, hoặc đằng hắng để đánh thức cơ thể cũng như hệ tâm thần vận động. Cử động nhẹ: Bạn có thể thực hiện những cử động đơn giản như: co duỗi những ngón chân, ngón tay, hay hoạt động những cơ mặt để giúp bản thân mau chóng thoát ra khỏi tình trạng bóng đè.
>>> Liên kết khác: